2005-03-10
Нутаг буцлаа
Сайн байцгаана уу. Маргаашнаас эхлээд 3 долоо хоног нутаг буцах болсон тул энэ хугацаанд блогоо шинэчилж амжихгүй байх гэж бодож байна. Миний блогийг үргэлж уншиж сонирхож байдагт тань талархаж явдгаа илэрхийлье. 4 сард дахин уулзацгаая. Та бүхэнд ажил хөдөлмөр, сурлагын өндөр амжилт хүсье.
2005-03-05
Хог ба бид
Сайн байцгаана уу. Хаврын амралтын үе үргэлжилж байгаа учраас Нагано руу цанаар гулгахаар яваад, 2 өдөр оролдсоны дүнд ямар ч байсан гулгаж чадахгүй гэж хэлэхээргүй боллоо. Гэхдээ шанд нь хацар, хамар сайртаад улаан царайтай болчихоод сууж байна, хэхэ. Явахаасаа өмнө Хаврын баярын цахим хуудасны монгол хэлээрх хэсгийг хийв. 11-нд Монгол явж, амралтынхаа үлдсэн хугацааг гэртээ өнгөрүүлэхээр боллоо. Өнгөрсөн зун харьсан боловч цагаан сараас хойш нэг л харимаар санагдаад, тэгээд шийдэж чадахгүй байсаар байгаад өдийг хүргэсэн нь энэ. Надаар иймэрхүү сонин мэдээтэй.
Өнөөдөр Японд хөлбөмбөгийн лигийн энэ улирлын эхний тоглолтууд боллоо.
Энэ өдөр түүхэнд. 1953 оны энэ өдөр Зөвлөлт Холбоот Улсыг 29 жил удирдсан Йосеф Сталин 73 насандаа таалал төгсчээ.
Өнөөдрийн сэдэв
Нийслэл хот маань өнгө төрхөө засах нь. Нийслэлийн Засаг даргын тамгын газар, Голомт банк, Японы Иточү корпораци хамтран 2009 он гэхэд Үндэсний Соёл Амралтын Хүрээлэн буюу олны нэрлэж заншсанаар Хүүхдийн паркийг иж бүрнээр нь шинэчлэхээр болжээ.
Хаа байсан холын хүмүүс манай нийслэлийн өнгө үзэмжид санаа тавьж байхад бид өөрсдөө төрөлх Улаанбаатартаа ямархуу ханддаг билээ? Гудамжинд хэнэг ч үгүй хог хаяцгаагаад л. Гэр доторхоо л гоёод байхаас биш, хэдхэн алхмын цаадах гудамж талбайд хүнийх мэт сэтгэлгээгээр хандана. Өөрчлөлтийг өөрөөсөө гэдэг. Ард түмний сэтгэхүй өөрчлөгдөхгүй бол хичнээн дээгүүр хууль журам яриад улс орноо хөгжүүлнэ гэдэг саналтгүй гэж би боддог юм. Монголд байхдаа телевизээр нэг нэвтрүүлэг үзэж байснаа одоо санаж байна. Хөтлөгч нь МУИС-ын урдаас Сүхбаатарын талбай хүртэл алхаад хогийн сав олдсонгүй гээд төв талбайдаа хогоо хаячихаж билээ. Амьхандаа хогийн савны тоо нэмэгдүүлэхийг хотын захиргаанаас шаардаж байгаа нь тэр л дээ. Би ч гэсэн тэр үед яг л ижилхэн бодож, хогийн савны тоо хүрэлцээгүй байгаа нь хог хаях шалтгаан болж байна гэж бодож билээ. Японд ирэхээсээ өмнө хүний нүд хариулан бяцхан хогоо зам дээр "үлдээгээд" явдаг байснаа би нуухгүй ээ. Харин өнгөрсөн зун харихдаа огт хог хаяагүй шүү. Яагаад гэвэл энд ирээд монголчуудын гудамжиндаа хог хаях "заншил" хогийн савны тооноос биш, сэтгэхүйгээс шалтгаалж байгааг олж мэдэрсэн юм. Япончууд энд тэнд аялал зугаалгаар явахдаа хүртэл гарсан хогоо уутанд хийгээд гэртээ аваачиж хаядаг. Эх дэлхийгээ ямар их хайрлаж байгаа нь эндээс харагдаж байна. Гэтэл бид хогоор дүүрэн "онгон" байгалиараа гайхуулах санаатай.
Монголын хог савандаа оролгүй салхинд хийсэн тарчилсаар, монголчууд харин "бохир" нийгмээ эрүүлжүүлэх гэж зовсоор. Хог бид нар хэзээ нэг жаргана даа.
Өнөөдөр Японд хөлбөмбөгийн лигийн энэ улирлын эхний тоглолтууд боллоо.
Энэ өдөр түүхэнд. 1953 оны энэ өдөр Зөвлөлт Холбоот Улсыг 29 жил удирдсан Йосеф Сталин 73 насандаа таалал төгсчээ.
Өнөөдрийн сэдэв
Нийслэл хот маань өнгө төрхөө засах нь. Нийслэлийн Засаг даргын тамгын газар, Голомт банк, Японы Иточү корпораци хамтран 2009 он гэхэд Үндэсний Соёл Амралтын Хүрээлэн буюу олны нэрлэж заншсанаар Хүүхдийн паркийг иж бүрнээр нь шинэчлэхээр болжээ.
Хаа байсан холын хүмүүс манай нийслэлийн өнгө үзэмжид санаа тавьж байхад бид өөрсдөө төрөлх Улаанбаатартаа ямархуу ханддаг билээ? Гудамжинд хэнэг ч үгүй хог хаяцгаагаад л. Гэр доторхоо л гоёод байхаас биш, хэдхэн алхмын цаадах гудамж талбайд хүнийх мэт сэтгэлгээгээр хандана. Өөрчлөлтийг өөрөөсөө гэдэг. Ард түмний сэтгэхүй өөрчлөгдөхгүй бол хичнээн дээгүүр хууль журам яриад улс орноо хөгжүүлнэ гэдэг саналтгүй гэж би боддог юм. Монголд байхдаа телевизээр нэг нэвтрүүлэг үзэж байснаа одоо санаж байна. Хөтлөгч нь МУИС-ын урдаас Сүхбаатарын талбай хүртэл алхаад хогийн сав олдсонгүй гээд төв талбайдаа хогоо хаячихаж билээ. Амьхандаа хогийн савны тоо нэмэгдүүлэхийг хотын захиргаанаас шаардаж байгаа нь тэр л дээ. Би ч гэсэн тэр үед яг л ижилхэн бодож, хогийн савны тоо хүрэлцээгүй байгаа нь хог хаях шалтгаан болж байна гэж бодож билээ. Японд ирэхээсээ өмнө хүний нүд хариулан бяцхан хогоо зам дээр "үлдээгээд" явдаг байснаа би нуухгүй ээ. Харин өнгөрсөн зун харихдаа огт хог хаяагүй шүү. Яагаад гэвэл энд ирээд монголчуудын гудамжиндаа хог хаях "заншил" хогийн савны тооноос биш, сэтгэхүйгээс шалтгаалж байгааг олж мэдэрсэн юм. Япончууд энд тэнд аялал зугаалгаар явахдаа хүртэл гарсан хогоо уутанд хийгээд гэртээ аваачиж хаядаг. Эх дэлхийгээ ямар их хайрлаж байгаа нь эндээс харагдаж байна. Гэтэл бид хогоор дүүрэн "онгон" байгалиараа гайхуулах санаатай.
Монголын хог савандаа оролгүй салхинд хийсэн тарчилсаар, монголчууд харин "бохир" нийгмээ эрүүлжүүлэх гэж зовсоор. Хог бид нар хэзээ нэг жаргана даа.
2005-02-26
EXPO
Сайн байцгаана уу. Өдөр болгон та бүхэнтэй уулзах амлалтаа биелүүлж амжихгүй байгаадаа хүлцэл өчье. Ойрын хэдэн өдөр Японы визээ 2 жилээр сунгуулсныг эс тооцвол хийж бүтээсэн зүйлээр барагтайхан л байлаа.
Өнөөдөр Японд. 18 цаг 25 минутанд Кагошима муж дахь сансрын буудлаас Н2А-7 пуужинг хөөргөлөө. Жил 3 сарын өмнө Н2А-6 пуужинг хөөргөх ажиллагаа амжилтгүй болсны дараа энэхүү ажиллагаа амжилттай болох эсэхээс Японы сансар судлалын ирээдүйн төлөв харагдах юм. Уг пуужин нь цаг агаарын судалгаа хийх зориулалт бүхий хиймэл дагуулыг сансарт хүргэж өгөх үүрэгтэй юм.
Мөн өнөөдөр Нагано мужид оюуны хөгжлийн бэрхшээлтэй тамирчдын өвлийн 8 дахь "тусгай" олимпийн нээлт боллоо. Ази тивд анх удаа болж буй уг олимпод 84 орны 2600 гаруй тамирчин 8 өдрийн турш 9 төрлөөр өрсөлдөнө.
Энэ өдөр түүхэнд. 1993 оны энэ өдөр Нью-Йорк дахь Дэлхийн Худалдааны Төвд дэлбэрэлт болж 6 хүн амь үрэгдэн, 1000 гаруй хүн бэртэж гэмтсэн.
2001 оны энэ өдөр Афганистан дахь Талибаны дэглэм 5-р зууны үед бүтээгдсэн Буддагийн чулуун дүрс зэрэг исламын бус шашинтай холбоотой түүхийн үнэт эд өлгийн зүйлсийг устгах тушаал гаргав.
Өнөөдрийн сэдэв
Ирэх сарын 25-наас 9-р сарын 25 хүртэл Японы Айчи мужид EXPO-2005 үзэсгэлэн болох гэж байна. Энэ удаагийн үзэсгэлэн "Nature's Wisdom" (Эх дэлхийгээ хайрлацгаая) гэсэн уриатай явагдаж байгаа бөгөөд EXPO-г зохион байгуулдаг байгууллагаас үзэсгэлэнгүүд ойр ойрхон болж, үр дүн муудаж байгаа учир 5 жилд нэг удаа зохион байгуулахаар шийдсэнээс хойш буюу 2000 онд Германы Ханновер хотноо болсон ЕХРО-гоос хойш анх удаа болж байгаагаараа онцлогтой юм. Энэ удаагийн үзэсгэлэнд Монгол Улс маань оролцох бөгөөд 5-р сарын 27-ны өдөр Монголын өдөр байх ажээ. Энэ үзэсгэлэнгээс сүүлийн үеийн техник технологиос гадна Оросоос олдсон арслан зааны бараг бүтнээрээ хадгалагдаж үлдсэн арслан зааны толгой зэргийг сонирхож болно.
Түүх сөхвөл анхны ЕХРО үзэсгэлэн 1851 онд Лондонд зохиогдож, 25 улс оролцож, хүн төрөлхтөн цахилгаан шат (тэр үед цахилгаан байгаагүй учир механик ажиллагаатай байв)-тай танилцсан гэдэг. Түүнчлэн 1889 оны Парисын ЕХРО-д зориулж Эйфелийн цамхаг баригдсан нь хожмоо хотынхоо бэлгэ тэмдэг болсон билээ. Японы хувьд 1970 онд Оосакад зохиогдож, өмнөх жил нь хүн төрөлхтөн саран дээр хөл тавьсны баталгаа болох сарны чулуу дэлгэгдэж байсан түүхтэй.
Өнөөдөр Японд. 18 цаг 25 минутанд Кагошима муж дахь сансрын буудлаас Н2А-7 пуужинг хөөргөлөө. Жил 3 сарын өмнө Н2А-6 пуужинг хөөргөх ажиллагаа амжилтгүй болсны дараа энэхүү ажиллагаа амжилттай болох эсэхээс Японы сансар судлалын ирээдүйн төлөв харагдах юм. Уг пуужин нь цаг агаарын судалгаа хийх зориулалт бүхий хиймэл дагуулыг сансарт хүргэж өгөх үүрэгтэй юм.
Мөн өнөөдөр Нагано мужид оюуны хөгжлийн бэрхшээлтэй тамирчдын өвлийн 8 дахь "тусгай" олимпийн нээлт боллоо. Ази тивд анх удаа болж буй уг олимпод 84 орны 2600 гаруй тамирчин 8 өдрийн турш 9 төрлөөр өрсөлдөнө.
Энэ өдөр түүхэнд. 1993 оны энэ өдөр Нью-Йорк дахь Дэлхийн Худалдааны Төвд дэлбэрэлт болж 6 хүн амь үрэгдэн, 1000 гаруй хүн бэртэж гэмтсэн.
2001 оны энэ өдөр Афганистан дахь Талибаны дэглэм 5-р зууны үед бүтээгдсэн Буддагийн чулуун дүрс зэрэг исламын бус шашинтай холбоотой түүхийн үнэт эд өлгийн зүйлсийг устгах тушаал гаргав.
Өнөөдрийн сэдэв
Ирэх сарын 25-наас 9-р сарын 25 хүртэл Японы Айчи мужид EXPO-2005 үзэсгэлэн болох гэж байна. Энэ удаагийн үзэсгэлэн "Nature's Wisdom" (Эх дэлхийгээ хайрлацгаая) гэсэн уриатай явагдаж байгаа бөгөөд EXPO-г зохион байгуулдаг байгууллагаас үзэсгэлэнгүүд ойр ойрхон болж, үр дүн муудаж байгаа учир 5 жилд нэг удаа зохион байгуулахаар шийдсэнээс хойш буюу 2000 онд Германы Ханновер хотноо болсон ЕХРО-гоос хойш анх удаа болж байгаагаараа онцлогтой юм. Энэ удаагийн үзэсгэлэнд Монгол Улс маань оролцох бөгөөд 5-р сарын 27-ны өдөр Монголын өдөр байх ажээ. Энэ үзэсгэлэнгээс сүүлийн үеийн техник технологиос гадна Оросоос олдсон арслан зааны бараг бүтнээрээ хадгалагдаж үлдсэн арслан зааны толгой зэргийг сонирхож болно.
Түүх сөхвөл анхны ЕХРО үзэсгэлэн 1851 онд Лондонд зохиогдож, 25 улс оролцож, хүн төрөлхтөн цахилгаан шат (тэр үед цахилгаан байгаагүй учир механик ажиллагаатай байв)-тай танилцсан гэдэг. Түүнчлэн 1889 оны Парисын ЕХРО-д зориулж Эйфелийн цамхаг баригдсан нь хожмоо хотынхоо бэлгэ тэмдэг болсон билээ. Японы хувьд 1970 онд Оосакад зохиогдож, өмнөх жил нь хүн төрөлхтөн саран дээр хөл тавьсны баталгаа болох сарны чулуу дэлгэгдэж байсан түүхтэй.
2005-02-20
Консерватив монголчууд
Сайн байцгаана уу. Сайтамад байдаг япон айлд очиж нэг өдрийг хөгжилтэй өнгөрөөгөөд ирлээ. Тэднийхээс японы зүйр цэцэн үгийн тайлбар толь түр хэрэглэхээр авав.
Өнөөдөр түүхэнд. 1986 оны энэ өдөр ЗХУ хүн ажиллах боломж бүхий анхны сансрын станц буюу хиймэл дагуул "Мир"-ийг ашиглалтад оруулжээ. Уг станц өдгөө ч хүн төрөлхтний хөгжил дэвшилд тус болсон хэвээр байна.
Өнөөдрийн сэдэв. Өчигдөр өдөр миний харьяалагдаж буй Хаврын баярын зохион байгуулах хорооны сурталчилгааны хэсгийн хурал болсон юм. Мэргэжлийн сурталчилгааны компанийн хүн байгаа болохоор маркетингаар гүнзгийрүүлж суралцъя гэж бодож байгаа миний хувьд нэг ёсны хичээл болж байна. Тэнд хамгийн гол хүмүүсийг татах зүйл бол монгол үндэсний хоол байх ёстой, гэтэл даанч монгол үндэсний хоолны нэр төрөл цөөн юм гэсэн яриа гарсан. Нээрээ ч тийм юм даа. Ихэнх хоол нь хятадаас орж ирсэн байдаг гээд бодохоор...
Итали хоол дэлхийд алдартай. Яагаад ийм байна вэ гэвэл тэдний паста, шпагетти, пицца нь дэлхийн өнцөг булан бүрт тухайн оронд зохицсон жороор хийгддэг. Гэтэл монгол бууз хуушуурны жор нь хэдэн зуун жилийн өмнөх тэр л хэвээрээ. Яагаад махтай биш, төмстэй, мөөгтэй бууз байж болохгүй гэж? Далайн хүнс хэрэглэдэг Японд махны оронд загас, далайн ургамал хэрэглэж тэдэнд танил амтаар үйлчлэхэд болохгүй нь юу вэ?
Хамгийн гол саад нь бидний хэт консерватив үзэлд байгаа юм шиг санагдаж байна. Би өөрийгөө ч гэсэн консерватив юм байна гэсэн дүгнэлтэд хүрээд байгаа. Шинэ зүйл болгонд эргэлзэнгүй хандаж, хуучнаа санагалздагийг маань хотод дөрвөн хананы дунд амьдарч байж хэдэн зууны өмнөх өвгөд нь гэрт амьдарч байхдаа түүндээ тохируулан зохиосон дүрэм журам, малчны ёс заншлыг дагахыг оролдож (ёс заншлаа мэдэх нь муу хэрэг биш ч), үндэсний бөхөд шинэчлэл хийх гэсэн нэгнээ өвөг дээдсээ хүндэлдэггүй цадигаа алдсан гэж загнаж, хоцрогдол болгоноо "гүндүүгүй" гэдэг ганц үгээр халхавчилдаг нь бэлээхэн гэрчилж байгаа бус уу? Ийм байж шинэ зуун гэж их ярих дуртай. Үнэндээ Чингис хааныхаа нэрийг барьж "өнгөрснөөр" амьдарч байна гэхэд хилсдэхгүй.
Өнөөдөр очсон япон айлд бууз, хуушуур хийж өгөхдөө дан мах биш, төмс, мөөг холиход тэд амаа олохгүй идэн, тэр ч бүү хэл эзгүй байсан хүүдээ үлдээлгүй идэцгээчихсэн. Өмнө нь монгол хоолны газар дагуулж очин "жинхэнэ" монгол хоол идүүлэхэд баахан мах байна гээд нэг их идэж чадахгүй байсан хүмүүс шүү дээ. Үүнийг уншсан та махгүй бууз гэж юу байдаг юм гэж бодож байгаа бол та бас л над шиг хэт консерватив хүн юм. Тэгвэл Италийн пицца Италидаа зүгээр л хайрсан гурил байсан шүү гэдгийг санах хэрэгтэй. Монгол хоолнууд маань ч гэсэн яагаад олон төрөлтэй болж болохгүй гэж? Жилийн жилд цагаан сараар аль ч айлд очсон нэг л хэвийн амттай бууз идсээр залхдаг нь нууц биш, тэгвэл буузныхаа орцыг өөрчилж, нэр төрлийг олшруулбал энэ бэрхшээлээс салах бус уу?
Өнөөдөр түүхэнд. 1986 оны энэ өдөр ЗХУ хүн ажиллах боломж бүхий анхны сансрын станц буюу хиймэл дагуул "Мир"-ийг ашиглалтад оруулжээ. Уг станц өдгөө ч хүн төрөлхтний хөгжил дэвшилд тус болсон хэвээр байна.
Өнөөдрийн сэдэв. Өчигдөр өдөр миний харьяалагдаж буй Хаврын баярын зохион байгуулах хорооны сурталчилгааны хэсгийн хурал болсон юм. Мэргэжлийн сурталчилгааны компанийн хүн байгаа болохоор маркетингаар гүнзгийрүүлж суралцъя гэж бодож байгаа миний хувьд нэг ёсны хичээл болж байна. Тэнд хамгийн гол хүмүүсийг татах зүйл бол монгол үндэсний хоол байх ёстой, гэтэл даанч монгол үндэсний хоолны нэр төрөл цөөн юм гэсэн яриа гарсан. Нээрээ ч тийм юм даа. Ихэнх хоол нь хятадаас орж ирсэн байдаг гээд бодохоор...
Итали хоол дэлхийд алдартай. Яагаад ийм байна вэ гэвэл тэдний паста, шпагетти, пицца нь дэлхийн өнцөг булан бүрт тухайн оронд зохицсон жороор хийгддэг. Гэтэл монгол бууз хуушуурны жор нь хэдэн зуун жилийн өмнөх тэр л хэвээрээ. Яагаад махтай биш, төмстэй, мөөгтэй бууз байж болохгүй гэж? Далайн хүнс хэрэглэдэг Японд махны оронд загас, далайн ургамал хэрэглэж тэдэнд танил амтаар үйлчлэхэд болохгүй нь юу вэ?
Хамгийн гол саад нь бидний хэт консерватив үзэлд байгаа юм шиг санагдаж байна. Би өөрийгөө ч гэсэн консерватив юм байна гэсэн дүгнэлтэд хүрээд байгаа. Шинэ зүйл болгонд эргэлзэнгүй хандаж, хуучнаа санагалздагийг маань хотод дөрвөн хананы дунд амьдарч байж хэдэн зууны өмнөх өвгөд нь гэрт амьдарч байхдаа түүндээ тохируулан зохиосон дүрэм журам, малчны ёс заншлыг дагахыг оролдож (ёс заншлаа мэдэх нь муу хэрэг биш ч), үндэсний бөхөд шинэчлэл хийх гэсэн нэгнээ өвөг дээдсээ хүндэлдэггүй цадигаа алдсан гэж загнаж, хоцрогдол болгоноо "гүндүүгүй" гэдэг ганц үгээр халхавчилдаг нь бэлээхэн гэрчилж байгаа бус уу? Ийм байж шинэ зуун гэж их ярих дуртай. Үнэндээ Чингис хааныхаа нэрийг барьж "өнгөрснөөр" амьдарч байна гэхэд хилсдэхгүй.
Өнөөдөр очсон япон айлд бууз, хуушуур хийж өгөхдөө дан мах биш, төмс, мөөг холиход тэд амаа олохгүй идэн, тэр ч бүү хэл эзгүй байсан хүүдээ үлдээлгүй идэцгээчихсэн. Өмнө нь монгол хоолны газар дагуулж очин "жинхэнэ" монгол хоол идүүлэхэд баахан мах байна гээд нэг их идэж чадахгүй байсан хүмүүс шүү дээ. Үүнийг уншсан та махгүй бууз гэж юу байдаг юм гэж бодож байгаа бол та бас л над шиг хэт консерватив хүн юм. Тэгвэл Италийн пицца Италидаа зүгээр л хайрсан гурил байсан шүү гэдгийг санах хэрэгтэй. Монгол хоолнууд маань ч гэсэн яагаад олон төрөлтэй болж болохгүй гэж? Жилийн жилд цагаан сараар аль ч айлд очсон нэг л хэвийн амттай бууз идсээр залхдаг нь нууц биш, тэгвэл буузныхаа орцыг өөрчилж, нэр төрлийг олшруулбал энэ бэрхшээлээс салах бус уу?
2005-02-18
Дэлхийг хөргөх их үйлс
Сайн байцгаана уу. Өнөөдөр эмнэлэг орох байсан боловч шөнө нойр хулжсанаас болоод унтаж хоцроод явж чадсангүй.
Өнөөдөр Японд Тоокёо Мицүбиши Групп болон UFJ Holdings энэ оны 10-р сарын 1-нд нэгдэхээр болсон тухайгаа албан ёсоор зарлалаа. Ингэснээр 1900 орчим тэрбум долларын хөрөнгө бүхий дэлхийд хамгийн том банк санхүүгийн байгууллага бий болж байгаа юм. Тус компаниудад ажилладаг 45700 ажилтны тоог 2008 он хүртэл 6000-аар хорогдуулахаар төлөвлөжээ.
Энэ өдөр түүхэнд. 1930 оны энэ өдөр Нарны аймгийн 9 дэх гариг болох Дэлхийн ван буюу Плутоныг нээжээ.
Өнөөдрийн сэдэв
Хүлэмжийн хийн ялгаралыг бууруулах Кёотогийн протокол өчигдрөөс эхлэн хүчин төгөлдөр болсон билээ. Хүлэмжийн хий нь эх дэлхийн маань дулаарлын гол шалтгаан болж, озоны давхаргыг устган байгалийн гамшгийн хэмжээнд хүрээд байгаа билээ. Дэлхийн хүлэмжийн хийн дөрөвний нэгийг гаргадаг АНУ эдийн засагт муугаар нөлөөлнө гэсэн шалтгаанаар энэхүү протоколоос гарсан ч ийнхүү уг протокол хүчин төгөлдөр боллоо. Монгол улсын хувьд хөгжиж буй орон учраас уг протокол олон талын дэмжлэг туслалцаа хүртэх боломж бий болж байгаа юм. Харин хөгжиж буй орон гэсэн тодорхойлолтоос салах дургүй өмнөд хөршийнхөн, мөн Энэтхэг улсууд аль хэдийн хүлэмжийн хий гаргалтаар дэлхийд тэргүүлэх хэмжээнд хүрсэн ч энэхүү протокол ёсоор хүлэмжийн хийгээ бууруулах үүрэг хүлээгээгүйгээр үл барам Хятадын тал хүлэмжийн хийг бууруулах нь хөгжингүй орнуудын үүрэг хэмээн мэдэгдсэн нь АНУ-тай барьцсан хэрэг болов. Японы хувьд уг протоколыг санаачлагч орны хувьд өөртөө маш хүнд үүрэг хүлээн авсан юм. Яг өнөөдөр уг үүргээ биелүүлэхийн тулд Япон орон 60 өдөр гэрэл цахилгаангүй, хүлэмжийн хий ялгаруулах зүйл огт хэрэглэхгүй амьдрах хэрэгтэй болно. 2012 он хүртэл зай байгаа ч ийм хэмжээгээр хүлэмжийн хийн ялгаралыг бууруулах нь маш хэцүү гэдэг нь ойлгомжтой байх. Протоколд нэгдсэн орнууд үүргээ биелүүлсэн ч дэлхийгээ хөргөж чадах болов уу? Эн тэргүүнд протоколд нэгдээгүй орнуудыг хамруулахгүйгээр үр дүнд хүрэх нь эргэлзээтэй. Их үйлсийн төлөө бүх нийтээр тэмцэх хэрэгтэйг АНУ ойлгож л байх ёстой доо.
Өнөөдөр Японд Тоокёо Мицүбиши Групп болон UFJ Holdings энэ оны 10-р сарын 1-нд нэгдэхээр болсон тухайгаа албан ёсоор зарлалаа. Ингэснээр 1900 орчим тэрбум долларын хөрөнгө бүхий дэлхийд хамгийн том банк санхүүгийн байгууллага бий болж байгаа юм. Тус компаниудад ажилладаг 45700 ажилтны тоог 2008 он хүртэл 6000-аар хорогдуулахаар төлөвлөжээ.
Энэ өдөр түүхэнд. 1930 оны энэ өдөр Нарны аймгийн 9 дэх гариг болох Дэлхийн ван буюу Плутоныг нээжээ.
Өнөөдрийн сэдэв
Хүлэмжийн хийн ялгаралыг бууруулах Кёотогийн протокол өчигдрөөс эхлэн хүчин төгөлдөр болсон билээ. Хүлэмжийн хий нь эх дэлхийн маань дулаарлын гол шалтгаан болж, озоны давхаргыг устган байгалийн гамшгийн хэмжээнд хүрээд байгаа билээ. Дэлхийн хүлэмжийн хийн дөрөвний нэгийг гаргадаг АНУ эдийн засагт муугаар нөлөөлнө гэсэн шалтгаанаар энэхүү протоколоос гарсан ч ийнхүү уг протокол хүчин төгөлдөр боллоо. Монгол улсын хувьд хөгжиж буй орон учраас уг протокол олон талын дэмжлэг туслалцаа хүртэх боломж бий болж байгаа юм. Харин хөгжиж буй орон гэсэн тодорхойлолтоос салах дургүй өмнөд хөршийнхөн, мөн Энэтхэг улсууд аль хэдийн хүлэмжийн хий гаргалтаар дэлхийд тэргүүлэх хэмжээнд хүрсэн ч энэхүү протокол ёсоор хүлэмжийн хийгээ бууруулах үүрэг хүлээгээгүйгээр үл барам Хятадын тал хүлэмжийн хийг бууруулах нь хөгжингүй орнуудын үүрэг хэмээн мэдэгдсэн нь АНУ-тай барьцсан хэрэг болов. Японы хувьд уг протоколыг санаачлагч орны хувьд өөртөө маш хүнд үүрэг хүлээн авсан юм. Яг өнөөдөр уг үүргээ биелүүлэхийн тулд Япон орон 60 өдөр гэрэл цахилгаангүй, хүлэмжийн хий ялгаруулах зүйл огт хэрэглэхгүй амьдрах хэрэгтэй болно. 2012 он хүртэл зай байгаа ч ийм хэмжээгээр хүлэмжийн хийн ялгаралыг бууруулах нь маш хэцүү гэдэг нь ойлгомжтой байх. Протоколд нэгдсэн орнууд үүргээ биелүүлсэн ч дэлхийгээ хөргөж чадах болов уу? Эн тэргүүнд протоколд нэгдээгүй орнуудыг хамруулахгүйгээр үр дүнд хүрэх нь эргэлзээтэй. Их үйлсийн төлөө бүх нийтээр тэмцэх хэрэгтэйг АНУ ойлгож л байх ёстой доо.
2005-02-17
"Харилцан туршлага судлацгаая"
Сайн байцгаана уу. Бүтэн долоо хоног завсарлачихсан байна шүү. Ойрд толгой "ажиллахгүй" байсан учир тэмдэглэл бичиж зүрхэлсэнгүй, мөн тоглож наадахаа ч хэтрүүлчихлээ. Цагаан сар, 2 ч төрсөн өдрийн баяр, 2 шалгалт, Хаврын баярын зохион байгуулах хэсгийн хурал, боулинг, сагсан бөмбөг... Тэмдэглэл бичээгүй 8 өдрийн ерөнхий төрх нэг иймэрхүү.
Өнөөдөр Японд "Чүбү" Олон Улсын Нисэх Онгоцны Буудал ашиглалтад орж тус улсын олон улс дахь 3 дахь гарц нээгдлээ. Уг буудал нь дотроо төрөл бүрийн дэлгүүр, ресторанаас гадна алжаал тайлах сауна хүртэл агуулсан юм байна. Ийнхүү Нагоя хот дэлхийн 13 орны 25 хоттой агаарын шугамаар холбогдлоо. Энэ тоо цаашдаа ч нэмэгдэх биз ээ.
Энэ өдөр түүхэнд: 1979 оны энэ өдөр Хятадын Ардын Чөлөөлөх Арми Вьетнамын нутагт халдан орсон (Хятад-Вьетнамын мөргөлдөөн).
Өнөөдрийн сэдэв. NHK телевизээр аль нэг орон нутагт тулгарч буй асуудлыг бусад газарт яаж шийдсэн туршлагаас судалж хэрэгжүүлэх зорилготой нэвтрүүлэг гардаг. Ингэж тайлбарлах төдийд ойлгохгүй байж магадгүй. Тиймээс тус нэвтрүүлгийн нэгэн дугаараас танилцуулъя.
Уг дугаарт Шизүока мужийн Кавацү дүүргийн иргэд оролцов. Тус дүүрэгт өндөр настан жолооч нар маш их байдаг, тэдний гаргадаг ослыг бууруулах талаар бусад газрын туршлагыг судлах болов. Мэдээж хөгширч буй Японд энэ асуудал зайлшгүй тулгамдсан асуудал юм. Нэг газарт хөгшид цуглан бие биеийнхээ жолоо барьж буйг хянаж, гаргаж байгаа алдааг нь хэлж өгч, алдаагаа анзаарсан хөгшид түүндээ анхаарах болж, ослыг багасгаж чадсан байна. Даанч Кавацү дүүрэгт ингэж жолоодлогын сургууль хийх газар байдаггүй учраас энэ аргыг хэрэглэж болохгүй юм. Харамсалтай.
Харин бас нэг газарт өндөр настнуудын машинд тусгай тэмдэг тавьж, бусад машинууд тийм тэмдэгтэй машин таарвал анхааралтай хандах болсноор ослыг мэдэгдэхүйц бууруулсан байна. Өөрийгөө хөгшин гэж хэлүүлэх дургүй япончуудад та настай болсон шүү, машиндаа тэмдэг зүүх хэрэгтэй болжээ гэдгийн ойлгуулахын тулд ямар нэгэн анхаарал шалгасан үйлдэл хийлгэж хүүхдүүдтэй өрсөлдүүлдэг байна.
Энэ аргыг судалсан Кавацүгийнхэн маш олзуурхаж уг аргыг хэрэглэхээр боллоо. Ямар ч байсан үр дүн гарах байлгүй дээ.
Энэ мэтчилэн бусад газрын туршлагаас судлах нь маш хэрэгтэй билээ.
Өнөөдөр Японд "Чүбү" Олон Улсын Нисэх Онгоцны Буудал ашиглалтад орж тус улсын олон улс дахь 3 дахь гарц нээгдлээ. Уг буудал нь дотроо төрөл бүрийн дэлгүүр, ресторанаас гадна алжаал тайлах сауна хүртэл агуулсан юм байна. Ийнхүү Нагоя хот дэлхийн 13 орны 25 хоттой агаарын шугамаар холбогдлоо. Энэ тоо цаашдаа ч нэмэгдэх биз ээ.
Энэ өдөр түүхэнд: 1979 оны энэ өдөр Хятадын Ардын Чөлөөлөх Арми Вьетнамын нутагт халдан орсон (Хятад-Вьетнамын мөргөлдөөн).
Өнөөдрийн сэдэв. NHK телевизээр аль нэг орон нутагт тулгарч буй асуудлыг бусад газарт яаж шийдсэн туршлагаас судалж хэрэгжүүлэх зорилготой нэвтрүүлэг гардаг. Ингэж тайлбарлах төдийд ойлгохгүй байж магадгүй. Тиймээс тус нэвтрүүлгийн нэгэн дугаараас танилцуулъя.
Уг дугаарт Шизүока мужийн Кавацү дүүргийн иргэд оролцов. Тус дүүрэгт өндөр настан жолооч нар маш их байдаг, тэдний гаргадаг ослыг бууруулах талаар бусад газрын туршлагыг судлах болов. Мэдээж хөгширч буй Японд энэ асуудал зайлшгүй тулгамдсан асуудал юм. Нэг газарт хөгшид цуглан бие биеийнхээ жолоо барьж буйг хянаж, гаргаж байгаа алдааг нь хэлж өгч, алдаагаа анзаарсан хөгшид түүндээ анхаарах болж, ослыг багасгаж чадсан байна. Даанч Кавацү дүүрэгт ингэж жолоодлогын сургууль хийх газар байдаггүй учраас энэ аргыг хэрэглэж болохгүй юм. Харамсалтай.
Харин бас нэг газарт өндөр настнуудын машинд тусгай тэмдэг тавьж, бусад машинууд тийм тэмдэгтэй машин таарвал анхааралтай хандах болсноор ослыг мэдэгдэхүйц бууруулсан байна. Өөрийгөө хөгшин гэж хэлүүлэх дургүй япончуудад та настай болсон шүү, машиндаа тэмдэг зүүх хэрэгтэй болжээ гэдгийн ойлгуулахын тулд ямар нэгэн анхаарал шалгасан үйлдэл хийлгэж хүүхдүүдтэй өрсөлдүүлдэг байна.
Энэ аргыг судалсан Кавацүгийнхэн маш олзуурхаж уг аргыг хэрэглэхээр боллоо. Ямар ч байсан үр дүн гарах байлгүй дээ.
Энэ мэтчилэн бусад газрын туршлагаас судлах нь маш хэрэгтэй билээ.
2005-02-09
Сар шинэдээ сайхан шинэлцгээгээрэй
XVII жарны "Газар тэтгэгч" хэмээх модон тахиа жилийн хаврын тэргүүн сарын шинийн нэгний билигт сайн өдрийн мэндийг дэвшүүлье. Элгээрээ энх амгалан, төрлөөрөө төвшин амгалан байх болтугай.
Сайхан шинэлцгээгээрэй.
Сайхан шинэлцгээгээрэй.
Цас
Сайхан битүүлцгээж байна уу. Маргааш нягтлан бодох бүртгэлийн шалгалтаа өгөх гээд бэлдээд сууж байна. Хажуугаар нь үзэх дуртай нэвтрүүлгээ хальт харж байтал бичлэг хиймээр санагдав. Цас гэсэн гарчиг тавьчихаад сонин зураг тавьчихаж гэж бодож магадгүй юм. Энэ шавьжны монгол нэрийг хэлж туслах хүн байвал их талархана шүү. Миний өнөөдрийн бичлэгтэй холбоотой юм. Англиар mantis, японоор 蟷螂(kamakiri) гэдэг.
Цас...
Өвөл гэхээр л цас нүдэнд харагддаг билээ. Цас мөсний орны хувьд цас гэдэг хатуу бэрх өвлийн бэлэг тэмдэг байдаг. Гэхдээ хотын иргэдийн хувьд цас гэхээр цана, чарга бодогдож хөгжилдөн баясдаг. Мэдээж тэд цасны орны иргэдийн бэрхшээлийг мэдрээгүй учир буруутгах аргагүй. Өвөл орох цасны хэмжээг урьдчилж мэддэг бол өвлийн бэлтгэлээ хангахад их хэрэгтэй байхсан...
Тэгвэл mantis бидэнд тусалж чадах ажээ. Мantis намар өндгөө ургамалын ишинд наалдуулж, газраас хөндий үлдээдэг. Тэгвэл сүүлийн 40-д жилийн судалгааны үр дүнд mantis-ийн өндөг байрлаж буй өндөр нь өвөл хунгарлах цасны хэмжээг бараг алдаагүй заадаг нь тогтоогджээ. Тэгвэл mantis цасны хэмжээг яаж мэддэг юм бол? Эрдэмтэд дуу авианд анхаарлаа хандуулж, авиа мэдрэгч багажаар ургамалын ишний хэсгүүдийг харьцуулж үзэхэд үндсээр дамжигддаг газрын гүний усны урсгал мэт дуу чимээ хамгийн чанга сонсогдож байгаа хэсэгт mantis өндгөө орхисон байжээ. Тэгэхээр ер нь газрын гүний дуу чимээгээр жилд орох цасны хэмжээ төдийгүй цаг агаарын төлвийг тодорхойлж болох юм гэсэн таамаглал гараад байгаа юм байна.
Цастай холбоотой нэг шинэ мэдээ дуулгахад цаснаас эрчим хүч гарган авдаг машин бүтээгдсэн байна. Ерөнхий зарчим нь цас хайлах үйл явцаас эрчим хүч ялган авч байгаа бололтой. Энэ нь ижил хэмжээний уснаас усан цахилгаан станцын гарган авдаг эрчим хүчээс 5 дахин их эрчим хүч гаргаж байгаа юм байна. Тэгэхээр цас ороход зудтай биш, цахилгаантай өвөлжинө гэдэг болох цаг ирж магадгүй нь.
2005-02-06
I CARE, DO YOU?
Сайн байцгаана уу. Шалгалтын үе үргэлжилсээр байгаа ч сонирхолтой зүйлдээ яаж ийгээд зав гаргахыг хичээх юм даа.
Хөгжилтэй орнуудад хараагүйчүүдэд тус болдог нь хөтөч ноход байдаг билээ. Хөтөч нохдыг хар багаас нь сонгож тусгай газарт бэлддэг. Гэвч нохой гэдэг нас богинотой амьтан тул хөтчийн ажлаа сайндаа л 10 жил хийх чадвартай байдаг байна. Тэгвэл саяхнаас жижиг биетэй пони үүлдрийн морьдыг хөтчийн ажилд сургаад үр дүнд хүрч байгаа гэнэ. Морины давуу тал нь харьцангуй урт насалдаг, өвсөөр хооллодог тул тэжээлийн зардал багад оршино. Мөн хөтчийн ажилд суралцахдаа нохойноос огт дутахгүй гэнэ. Тэгэхээо ирээдүйд пони энэ албанд зүтгэх нь олширч магадгүй юм.
Харин Монголд...
Хараагүй иргэдийг оролцуулаад хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүст төр засгийн дэмжлэг маш ихээр дутагдалтай байдаг. Адаглаад гудамж талбай нь тэргэнцэр явах боломжгүй, хараагүйчүүдэд зориулсан зам заагч тэмдэг байхгүй, дуут дохио, албан байгууллага, орон сууцны хаалгаар тэргэнцэр нэвтрэх боломжгүй гээд л түмэн зовлон байна даа. Ер нь ингээд л бодоод байхаар Улаанбаатар хотын бүх зүйлийг өөрчилмөөр санагдах юм.
Хөгжилтэй орнуудад хараагүйчүүдэд тус болдог нь хөтөч ноход байдаг билээ. Хөтөч нохдыг хар багаас нь сонгож тусгай газарт бэлддэг. Гэвч нохой гэдэг нас богинотой амьтан тул хөтчийн ажлаа сайндаа л 10 жил хийх чадвартай байдаг байна. Тэгвэл саяхнаас жижиг биетэй пони үүлдрийн морьдыг хөтчийн ажилд сургаад үр дүнд хүрч байгаа гэнэ. Морины давуу тал нь харьцангуй урт насалдаг, өвсөөр хооллодог тул тэжээлийн зардал багад оршино. Мөн хөтчийн ажилд суралцахдаа нохойноос огт дутахгүй гэнэ. Тэгэхээо ирээдүйд пони энэ албанд зүтгэх нь олширч магадгүй юм.
Харин Монголд...
Хараагүй иргэдийг оролцуулаад хөгжлийн бэрхшээлтэй хүмүүст төр засгийн дэмжлэг маш ихээр дутагдалтай байдаг. Адаглаад гудамж талбай нь тэргэнцэр явах боломжгүй, хараагүйчүүдэд зориулсан зам заагч тэмдэг байхгүй, дуут дохио, албан байгууллага, орон сууцны хаалгаар тэргэнцэр нэвтрэх боломжгүй гээд л түмэн зовлон байна даа. Ер нь ингээд л бодоод байхаар Улаанбаатар хотын бүх зүйлийг өөрчилмөөр санагдах юм.
2005-02-04
"Кубын хямрал"-ын нууц
Сайн байцгаана уу. Өнөөдөр "Микро эдийн засгийн үндэс" хичээлийн шалгалтаа өгөв. Тоглоомын онолын бодлогоо буруу ойлгоод алдчихсан бололтой. Гэхдээ бусад нь ч гайгүй байх аа.
АНУ-ын 35 дахь Ерөнхийлөгч агсан Жон Ф.Кеннедиг мэдэхгүй хүн ховор биз ээ. 1962 оны 10-р сарын 15-нд Зөвлөлт Холбоот Улс Кубад цөмийн цэнэгт пуужингууд байршуулсан нь илэрч, түүхэнд Кубын хямрал гэж нэрлэгдсэн үйл явц эхэлсэн юм. Байдал хурцдаж юу юугүй цөмийн дайн эхлэх нь үү гэж бодогдохоор байсан гэдэг. АНУ-ын Кубаас зэвсгээ татах тухай шаардлагад ЗХУ АНУ-ыг Туркийг орхиж гарахыг шаардаж, хэн хэн нь буулт хийх бодолгүй байгаа нь илт байв. Түүхэнд тэмдэглэгдсэнээр бол Кеннеди Хрущевтай хэлэлцээ хийсний үр дүнд 10-р сарын 28-нд ЗХУ Кубаас зэвсгээ татсан байдаг. Ийнхүү Ерөнхийлөгчийн нэр хүнд асар ихээр дээшилж, АНУ-даа цөмийн дайны аюулаас аврагч мэтээр төсөөлөгдөх болсон билээ. Гэтэл...
Үнэн хэрэгтээ Кеннеди уг мэдээг туслахаасаа анх сонсоод ихэд гайхсан ажээ. Тэрээр Кубын хэрэг явдал дайнд дуудсан хэрэг гэж үзэж байсан нийгмийн сэтгэхүйг дагаад ч тэр үү, шийдвэр гаргаж чадаагүй л байжээ. Тэр үед Кеннеди чухал шийдвэр гаргахын өмнө сүмд очиж залбиран, телевизээр ард түмэндээ хандан мэдэгдэл хийдэг зуршилтай байв. 10-р сарын 21-ний Ням гаригт ердийн католик шашинтны ёсоор сүмд мөргөл үйлдэж, 25-нд түүний Кубын хямралын талаар хийсэн анхны мэдэгдлийг телевизээр давтан үзүүлэхээр хөтөлбөрт бичигдсэн байв. Чухам энэхүү "явдлыг" мэдээлсэн тагнуулын мэдээ Кеннедийг дайн эхлүүлэх шийдвэр гаргах гэж байна гэсэн дүгнэлтэд хүргэж Хрущевийн Кубаас зэвсгээ татах шийдвэрт нөлөөлсөн ажээ. Тэгэхээр хэн нь "ертөнцийг аврагч" болж таарах юм бол?!
АНУ-ын 35 дахь Ерөнхийлөгч агсан Жон Ф.Кеннедиг мэдэхгүй хүн ховор биз ээ. 1962 оны 10-р сарын 15-нд Зөвлөлт Холбоот Улс Кубад цөмийн цэнэгт пуужингууд байршуулсан нь илэрч, түүхэнд Кубын хямрал гэж нэрлэгдсэн үйл явц эхэлсэн юм. Байдал хурцдаж юу юугүй цөмийн дайн эхлэх нь үү гэж бодогдохоор байсан гэдэг. АНУ-ын Кубаас зэвсгээ татах тухай шаардлагад ЗХУ АНУ-ыг Туркийг орхиж гарахыг шаардаж, хэн хэн нь буулт хийх бодолгүй байгаа нь илт байв. Түүхэнд тэмдэглэгдсэнээр бол Кеннеди Хрущевтай хэлэлцээ хийсний үр дүнд 10-р сарын 28-нд ЗХУ Кубаас зэвсгээ татсан байдаг. Ийнхүү Ерөнхийлөгчийн нэр хүнд асар ихээр дээшилж, АНУ-даа цөмийн дайны аюулаас аврагч мэтээр төсөөлөгдөх болсон билээ. Гэтэл...
Үнэн хэрэгтээ Кеннеди уг мэдээг туслахаасаа анх сонсоод ихэд гайхсан ажээ. Тэрээр Кубын хэрэг явдал дайнд дуудсан хэрэг гэж үзэж байсан нийгмийн сэтгэхүйг дагаад ч тэр үү, шийдвэр гаргаж чадаагүй л байжээ. Тэр үед Кеннеди чухал шийдвэр гаргахын өмнө сүмд очиж залбиран, телевизээр ард түмэндээ хандан мэдэгдэл хийдэг зуршилтай байв. 10-р сарын 21-ний Ням гаригт ердийн католик шашинтны ёсоор сүмд мөргөл үйлдэж, 25-нд түүний Кубын хямралын талаар хийсэн анхны мэдэгдлийг телевизээр давтан үзүүлэхээр хөтөлбөрт бичигдсэн байв. Чухам энэхүү "явдлыг" мэдээлсэн тагнуулын мэдээ Кеннедийг дайн эхлүүлэх шийдвэр гаргах гэж байна гэсэн дүгнэлтэд хүргэж Хрущевийн Кубаас зэвсгээ татах шийдвэрт нөлөөлсөн ажээ. Тэгэхээр хэн нь "ертөнцийг аврагч" болж таарах юм бол?!
Subscribe to:
Posts (Atom)
